Hulplijnen onderaan elke pagina

Schade door transitie — informeer, claim, herstel

In crisis?

Bel direct →

Botgezondheid en puberteitsremmers

De puberteit is de fase waarin piek-botmassa wordt opgebouwd. Tijdens behandeling met puberteitsremmers neemt de botmineraaldichtheid af; na het starten van genderbevestigende hormonen treedt herstel op, maar dat lijkt bij trans meisjes niet altijd volledig (bron).

GnRH-analogen (Lupron, Triptoreline) onderdrukken endogene oestrogeen- en testosteronproductie. Beide hormonen sturen mineralisatie van het skelet. De Gezondheidsraad schrijft dat de botmineraaldichtheid tijdens behandeling met GnRH-agonisten afneemt, dat herstel optreedt na het starten van genderbevestigende hormonen maar bij trans meisjes niet altijd volledig lijkt, en dat de langetermijneffecten op osteoporose- en fractuurrisico onzeker zijn (bron). Zie ook puberteitsremmers zijn niet omkeerbaar.

Wat het Nederlandse onderzoek liet zien

Het Dutch Protocol-cohort (Vlot et al., Bone 2017; Klink et al., JCEM 2015) onderzocht de botten van jongeren die met puberteitsremmers begonnen. Klink e.a. (34 jongeren) vonden dat de lumbale botdichtheid-z-score bij trans vrouwen tussen de start van de remmers en de leeftijd van 22 jaar significant daalde van −0,8 naar −1,4 en bij trans mannen een dalende trend liet zien van 0,2 naar −0,3; zij schrijven dat de piek-botmassa vertraagd of verminderd kan zijn (bron). Vlot e.a. vonden dat de botdichtheid (BMAD) tijdens de remmers gelijk bleef terwijl de z-scores van vooral de lendenwervels daalden, en dat tijdens de behandeling met cross-sex hormonen de BMAD steeg en de z-scores richting normaal terugkeerden (bron). Voor de effecten op het brein: Baxendale over puberteitsremmers en cognitie.

Cass Review en internationale bevindingen

  • Cass Review (2024, par. 14.43): in meerdere studies uit de systematische review was de botdichtheid tijdens puberteitsremming verlaagd; er is veel langere follow-up nodig om te weten of de botten volledig herstellen.
  • NICE-evidence review (UK, 2020): puberteitsremmers kunnen de verwachte toename van de botdichtheid verminderen, maar de z-scores lagen grotendeels binnen 1 standaarddeviatie van normaal, de absolute waarden waren niet significant anders en de bewijskwaliteit was "very low" (bron).

Wat dit betekent op lange termijn

  • De langetermijneffecten op osteoporose- en fractuurrisico zijn onzeker (bron).
  • Het is onduidelijk wat de gevolgen voor de botgezondheid zijn voor de kleine groep die na puberteitsremmers niet doorgaat met genderbevestigende hormonen (bron).

Geïnformeerde toestemming

De Gezondheidsraad schrijft dat onduidelijkheden, onder meer over de effecten op cognitie, vruchtbaarheid en de lange termijn, zorgvuldig met jongeren en ouders besproken moeten worden in de procedure voor geïnformeerde toestemming (bron). Zie ook levenslange medicatie na genderoperatie.

Waar terecht

Hulplijnen
113 (0800-0113) bij crisis. Veilig Thuis 0800-2000 bij dwang of drang.

Botschade na puberteitsremmers? Onderzoek je opties.

Medische aansprakelijkheid