Cardiovasculaire risico's van cross-sex hormonen

Cross-sex hormoongebruik wijzigt het cardiovasculaire risicoprofiel substantieel. Bij transvrouwen (oestrogeen + anti-androgeen) zijn trombose en CVA dominant. Bij transmannen (testosteron) is het patroon hartinfarct, polycythemie en hypertensie. Deze risico's zijn dosis- en leeftijdsafhankelijk en bij langdurig gebruik cumulatief. De Endocrine Society systematic reviews (Brignardello-Petersen & Wiercioch, 2024) en Cochrane noemen het bewijs voor lange-termijn veiligheid laag tot zeer laag.

Wat peer-reviewed cohort-studies tonen

• Getahun et al. (Annals of Internal Medicine, 2018, n=2.842): bij transvrouwen 2- tot 6-voudig verhoogd risico op VTE en ischemische beroerte vergeleken met cisgender controles.
• Nota et al. (Circulation, 2019, n=6.793): myocardinfarct bij transmannen ~3,7x verhoogd; CVA bij transvrouwen ~9,9x verhoogd vs cis-mannen.
• Endocrine Society 2017 + Cass Review (2024): erkent verhoogd VTE-risico, beveelt monitoring aan maar erkent dat lange-termijngegevens (>10 jaar) beperkt zijn.
• Polycythemie (hematocriet >52%) bij 10-15% van testosteron-gebruikers — risicofactor voor trombose en CVA.
• Hruz (2020): wijst op het ontbreken van RCT's en kwetsbaarheid van cohort-studies voor confounding.

Wat dit betekent

• Levenslange bloedcontrole, INR/hematocriet-monitoring, lipidenpanel.
• Verhoogd risico op vroegtijdig overlijden in zwakke cohorten — vooral bij rokers, obesitas, familiaire trombofilie.
• Operatierisico's bij latere chirurgie groter door pro-trombotische staat.
• Stoppen reduceert risico deels, maar reeds opgetreden schade (CVA, infarct) is permanent.
• Detransitie/hormoonstop vereist gefaseerde afbouw onder cardiovasculaire monitoring (Vandenbussche, 2021; Boyd, 2022).

Wat onvoldoende werd gecommuniceerd

De Cass Review en SEGM-publicaties wijzen erop dat cardiovasculair risico bij jongvolwassenen vaak werd gepresenteerd als marginaal, terwijl absolute risico's pas op middelbare leeftijd manifest worden — en dan opgeteld bij decennia van blootstelling. Levine et al. (2022): de informed-consent-procedure laat dit langetermijnrisico vrijwel altijd buiten beeld. Biggs (2022) bekritiseert de Dutch Protocol-cohorten omdat follow-up te kort was om cardiovasculaire events bij jongvolwassenen te kunnen registreren.

Waar terecht

• Medische aansprakelijkheid
• IGJ melden
• 113 Zelfmoordpreventie bij crisis
• Veilig Thuis bij dwang of drang
• Externe bron: Getahun et al. — Cross-sex hormones and VTE/stroke (Ann Intern Med 2018).