OPINIE · BELEID

Onvrede met je geslacht kan komen én gaan — de behandeling niet

Een groep artsen, psychologen en wetenschappers waarschuwt de Gezondheidsraad: onbehagen over het eigen geslacht kan tijdens de ontwikkeling weer verdwijnen, terwijl de behandeling onomkeerbaar is. Wie te vroeg medicaliseert, legt de gevolgen bij het kind.

Bewijs onder druk, vlak voor het advies

Op 30 juni 2026 brengt de Gezondheidsraad advies uit over de transgenderzorg voor jongeren. Dertig jaar nadat Nederland met het Dutch Protocol internationaal de toon zette, staat de bewijsbasis onder druk. Systematische reviews vinden onvoldoende betrouwbaar bewijs dat de verwachte voordelen van puberteitsremmers en geslachtshormonen bij minderjarigen opwegen tegen de onzekerheden en risico's — gevolgen die ingrijpend en vaak onomkeerbaar zijn.

Onbehagen dat verschuift

Juist tijdens de puberteit krijgen veel jongeren meer duidelijkheid over lichaam, seksualiteit en seksuele oriëntatie. Een longitudinale studie uit het Groningse TRAILS-cohort laat zien waarom voorzichtigheid geboden is: onvrede met het eigen geslacht kwam in de vroege adolescentie relatief vaak voor, maar nam bij een aanzienlijk deel van de jongeren later weer af. Onbehagen over het geslacht kan dus veranderen tijdens de ontwikkeling — en dat maakt het riskant om het te snel als een vaste genderidentiteit te interpreteren.

Een andere, kwetsbaardere groep

Het Dutch Protocol werd ontwikkeld voor een kleine, zorgvuldig geselecteerde groep jongeren met vroege, persistente genderdysforie en weinig bijkomende problemen. Inmiddels is de patiëntengroep ingrijpend veranderd: er melden zich veel meer jongeren, met een opvallende toename van meisjes bij wie de dysforie rond of na de puberteit ontstaat en vaak samengaat met psychische of neuro-ontwikkelingsproblematiek. Conclusies uit de oorspronkelijke groep laten gelden voor deze bredere en complexere populatie is wetenschappelijk onverantwoord — zeker omdat zelfs voor die oorspronkelijke groep nog altijd geen robuust bewijs bestaat dat het medische traject de geestelijke gezondheid structureel verbetert. Een recente analyse van dertig jaar Dutch Protocol-onderzoek concludeert dat de effectiviteit niet betrouwbaar is aangetoond.

De pauzeknop bestaat nauwelijks

De eerste medische stap is minder vrijblijvend dan vaak wordt voorgesteld: vrijwel alle jongeren die met puberteitsremmers beginnen, gaan daarna door naar hormonen van het andere geslacht. De 'pauzeknop' is daardoor meestal het begin van een ingrijpend traject met onomkeerbare gevolgen — voor vruchtbaarheid, seksuele beleving, botdichtheid en een levenslange afhankelijkheid van hormonen.

Internationaal is de koers al gedraaid

In het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Finland en Noorwegen leidden systematische reviews en beoordelingen door gezondheidsautoriteiten tot een duidelijke koerswijziging: medische interventies bij minderjarigen werden beperkt, brede diagnostiek en psychologische begeleiding kwamen centraal te staan. Ook in de Verenigde Staten wordt het bewijs steeds kritischer beoordeeld. Nederland, dat de route bedacht én legitimeerde, kan deze internationale correctie niet blijven negeren.

De onzekerheid hoort niet bij het kind

Nederland heeft hierin een bijzondere verantwoordelijkheid. Het ontwikkelde en legitimeerde een route naar ingrijpende, deels onomkeerbare behandelingen voor minderjarigen. Wie zo'n behandelmodel aan de wereld levert, moet ook het bewijs leveren dat daarbij hoort. Als dat bewijs na dertig jaar tekortschiet, mag de onzekerheid niet bij het kind worden neergelegd.