Begrippen / Onomkeerbaarheid

Onomkeerbaarheid in de transgender zorg

De vraag wat in een transitietraject onomkeerbaar is, staat juridisch en klinisch in het hart van de informed consent-discussie. Voorstanders spreken van bedenktijd; de Cass Review schreef dat er geen bewijs is dat puberteitsremmers tijd kopen om na te denken, omdat de overgrote meerderheid doorgaat naar hormonen (bron).

Het medische dossier over puberteitsremmers — werking, risico's en de internationale heroverweging — staat op puberteitsremmers.nl.

Onomkeerbaarheid per ingreep

Puberteitsremmers (GnRH-agonisten)

Na stoppen met puberteitsremmers hervat de eigen puberteit. Meer dan 90 procent van de jongeren die met puberteitsremmers worden behandeld gaat door met hormonen. De botdichtheid neemt tijdens de behandeling af; de effecten op cognitie en vruchtbaarheid zijn nog onvoldoende onderzocht (bron).

Cross-sex hormonen

Sommige effecten zijn onomkeerbaar, zoals een lagere stem bij trans mannen; de effecten op cognitie en vruchtbaarheid zijn nog onvoldoende onderzocht (bron).

Mastectomie ("top surgery")

Volledig onomkeerbaar. Borstweefsel kan niet worden hersteld; alleen reconstructie met implantaten of vet-grafts is mogelijk, met blijvende littekens en verlies van borstvoeding-functie.

Genitale chirurgie

Volledig onomkeerbaar. Vaginoplastiek, phalloplastiek, hysterectomie en orchiëctomie zijn definitief. Vruchtbaarheidsverlies en seksuele functie zijn permanent gewijzigd. Detransitioners die deze ingrepen ondergingen kunnen niet terug.

Bedenktijd of aanloop?

Het Amsterdam UMC schreef in 2021 dat puberteitsremmers een periode van bedenktijd creeren voordat beslissingen over onomkeerbare interventies worden genomen (bron). De Cass Review schreef dat er geen bewijs is dat puberteitsremmers tijd kopen om na te denken, omdat de overgrote meerderheid doorgaat naar hormonen (bron). Volgens de Gezondheidsraad gaat meer dan 90 procent door met hormonen (bron).

Wat onomkeerbaar is, moet vóór de ingreep volledig zijn besproken — niet retrospectief verklaard. De informatieplicht van de Wgbo is daar duidelijk over. — Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst, art. 7:448 BW.

Juridische implicaties

Voor informed consent geldt: hoe ingrijpender en onomkeerbaarder de behandeling, hoe zwaarder de informatieplicht weegt. Een arts die hormonen voorschrijft zonder de specifieke onomkeerbare gevolgen expliciet en navolgbaar te bespreken, schiet juridisch tekort. Bij minderjarigen wordt de eis nog strenger: wilsbekwaamheid voor levenslange onomkeerbare beslissingen is omstreden. Voor schade door letsel verjaart een vordering vijf jaar nadat de benadeelde met de schade en de aansprakelijke persoon bekend werd; was hij toen minderjarig, dan begint die termijn na zijn achttiende verjaardag (art. 3:310 lid 5 BW, bron).

Wat detransitioners terugkijken

Detransitioners als Keira Bell, Chloe Cole en Prisha Mosley hebben juridische stappen gezet en stellen dat zij niet goed zijn voorgelicht of misleid; dat zijn hun stellingen en geen vastgestelde feiten. In de enquete van Vandenbussche (2022) onder 237 detransitioners werd een groot gebrek aan steun gemeld, en behoefte aan medische ondersteuning bij complicaties en omkeerinterventies (bron).

Zie ook

Bronnen

Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services. NHS England.
Levine, S.B. et al. (2022). Reconsidering Informed Consent for Trans-Identified Children, Adolescents, and Young Adults. J Sex Marital Ther.
Burgerlijk Wetboek, art. 7:448 en 7:450 — informatieplicht en toestemming.