De conversiewet en schadeclaims na jeugd-transitie

Door Edward Jansen — 7 juni 2026

De Wet conversiehandelingen verbiedt elke handeling die tot doel heeft iemands seksuele oriëntatie of genderidentiteit te veranderen of te onderdrukken. De wet is geschreven met homo-conversie in het vizier, maar de tekst maakt geen onderscheid. Sturen op identiteit is verboden — ook wanneer het richting transitie gaat. Voor schadeclaims na een jeugd-transitie verandert dat het juridische landschap.

Een nieuwe normgrond naast WGBO

Tot nu liep een schadeclaim na transitie hoofdzakelijk via medische aansprakelijkheid onder de WGBO: zorgplicht (7:453 BW), informatieplicht (7:448 BW), dossierplicht (7:454 BW). De conversiewet komt daar bovenop. Wie kan aantonen dat een hulpverlener, schoolfunctionaris of kliniek actief stuurde richting een trans-identiteit — in plaats van die identiteit open te onderzoeken — schendt een tweede norm: de wettelijke verbodsbepaling op conversiehandelingen.

Wie kan worden aangesproken

De wet vangt een breed veld van actoren. Niet alleen de arts die het recept tekende. Ook:

• Klinieken die een "affirmatieve" lijn voerden zonder serieuze differentiaaldiagnose op autisme, trauma, dissociatie of homoseksuele oriëntatie.

• Psychologen en hulpverleners die de zelfdiagnose van een minderjarige bevestigden zonder alternatieve verklaringen uit te sluiten.

• Schoolbesturen die sociale transitie faciliteerden — naam, voornaamwoorden, kleedkamergebruik — buiten medeweten van ouders om.

• Jeugdzorg en gezinsvoogden die druk uitoefenden op ouders die de transitie kritisch bevroegen.

In al deze gevallen werd niet een neutrale ruimte geboden om identiteit te onderzoeken, maar werd actief in één richting bewogen. Dat is de definitie van een conversiehandeling — alleen nu de andere kant op.

Wat dit betekent voor het bewijs

De claimer moet aantonen dat er sturing was. Dat dossier wordt opgebouwd uit:

• Behandelverslagen die laten zien dat alternatieve verklaringen niet serieus zijn onderzocht.

• Schriftelijke communicatie van school of kliniek waarin ouders bewust buiten de besluitvorming zijn gehouden.

• Intake-gesprekken waarin de uitkomst feitelijk al vaststond — de "gender-bevestigende" lijn als startpunt in plaats van als conclusie.

• Getuigenissen van ouders of professionals die de sturing in de praktijk hebben gezien.

Een gebrekkig dossier valt juridisch ten laste van de zorgverlener (art. 7:454 BW). Voor de conversiewet-toets werkt dat in dezelfde richting: wie niet kan laten zien dat de identiteit open is onderzocht, kan worden geacht te hebben gestuurd.

Verjaring en de jonge gedupeerde

Bij ingrepen op minderjarige leeftijd ontstaat de schade vaak pas jaren later — op het moment dat de spijt komt, dat de operatie zijn permanente gevolgen toont, dat de patient terugkijkt. Voor de WGBO-claim geldt: de verjaringstermijn begint te lopen vanaf het moment van bekendheid met schade én aansprakelijke partij. Voor de conversiewet werkt dat vergelijkbaar. Wie nu — als jongvolwassene — voor het eerst beseft dat hij is gestuurd, heeft tijd om zijn dossier op te bouwen. Niet eindeloos, maar de klok start later dan veel klinieken willen doen voorkomen.

Strafrechtelijk én civielrechtelijk

De Wet conversiehandelingen werkt strafrechtelijk: er staat een sanctie op de gedraging. Maar de norm uit een strafwet werkt door in het civiele recht. Wie een wettelijke norm schendt, handelt onrechtmatig in de zin van art. 6:162 BW. De gedupeerde kan dus een civielrechtelijke claim bouwen waarin de geschonden norm de conversiewet zelf is — naast de WGBO-normen. Dat zijn twee zelfstandige routes, die elkaar versterken.

Het hek aan twee kanten

De wet is geschreven om een homo te beschermen tegen een dominee die hem hetero wil ompoten. Diezelfde tekst beschermt nu een meisje met autisme tegen een kliniek die haar jongen wil maken. Wie consequent is, kan niet de ene richting verbieden en de andere richting subsidiëren. De wet sluit, eerlijk gelezen, het hek óók aan de transitiekant — en geeft slachtoffers van een doorgeschoten zorgketen een juridisch fundament dat tot voor kort ontbrak.

Zie ook

• Medische aansprakelijkheid bij transitiezorg

• Civielrechtelijke claim na transitieschade

• Medische-claim-stappenplan